॥ ઉચ્ચાર શુદ્ધિ : જલભેદ સ્તોત્રનું પઠન ॥

००:०० – ०४:०१ (મંગલાચરણ અને કીર્તનનું ગાયન)

• સત્રનો પ્રારંભ મંગલાચરણથી થાય છે, જેમાં શ્રીમદવલ્લભનંદનમ અને શ્રીગુરુવે નમઃ જેવા શ્લોકો દ્વારા ગુરુદેવને પ્રણામ કરવામાં આવે છે.
• ત્યારબાદ, શ્રીઠાકોરજીને પ્રભાતમાં જગાડવાનું ભાવવાહી કીર્તન ‘લાલન જાગો હો ભયો ભોર’ ગાન કરવામાં આવે છે, જેમાં સૂર્યનો ઉદય, કમળનું ખીલવું અને દૂધ-દહીં, પકવાન, માખણ-રોટી જેવા ભોગનું વર્ણન થાય છે.
• કીર્તનમાં નંદરાનીજી શ્રીઠાકોરજીને જગાડવાનો આગ્રહ કરે છે, જેથી તેઓ ઉઠીને સુંદર લીલાઓમાં પ્રવૃત્ત થઈ શકે.

०४:०१ – ११:०५ (ભગવદ્દવાર્તા: શેઠ પુરુષોત્તમદાસ અને ગોપાલદાસ)

• વક્તા `શેઠ પુરુષોત્તમદાસ અને ગોપાલદાસની વાર્તા` નો પ્રસંગ શરૂ કરવાનું કહે છે.
• શેઠ પુરુષોત્તમદાસ મંદિરમાં વસ્ત્ર સેવા કરતા હતા, ત્યારે ગોપાલદાસ તેમને વૃદ્ધ જોઈને મનમાં વિચાર કરે છે કે હવે મારે સેવામાં તત્પર થવું જોઈએ.
• શેઠજી ગોપાલદાસના મનની વાત જાણીને તેમને બોલાવે છે અને સમજાવે છે કે ભગવદીય સદા તરુણ જ હોય છે, પરંતુ અવસ્થાને માન આપવું જોઈએ અને મનમાં એવી મતિ ન લાવવી જોઈએ.
• વક્તા આ વાર્તામાંથી શીખ આપે છે કે આપણે આપણા મોટાઓનું સન્માન કરવું જોઈએ અને કોઈપણ સેવાને નાનું-મોટું ન સમજવું જોઈએ.
• વક્તા સમજાવે છે કે જ્યારે કોઈ વૈષ્ણવ સેવા કરે ત્યારે શંકા ન કરવી જોઈએ અને સેવામાં ઉંમર કદી આડા નથી આવતી, જો ભાવ અને સમર્પણ હોય તો શ્રીઠાકોરજી સ્વયં સેવા કરાવી લે છે.
• વક્તા દ્વારા શબ્દોના અર્થ સમજાવવામાં આવે છે: `પુરુષોત્તમદાસ` એટલે પુરુષોમાં ઉત્તમ હોય તેના દાસ; `મંદિર`ના બે પ્રકાર: દેવાલય (દેવોનું સ્થાન, પ્રભુની માલિકી) અને ગ્રહમંદિર (ઘર, આપણી માલિકી, બધું પ્રભુને સમર્પિત).
• `સેવા` એટલે એવી ક્રિયા જેનાથી સેવ્યને સુખ થાય. આત્માનિવેદી વૈષ્ણવ સેવા કર્યા વગર રહી શકતો નથી. સેવા તનુ, વિત્ત, જા, સર્વ સમર્પણ ભાવથી કરાય છે.
• `ભગવદીય` એટલે ભગવાને જે મનુષ્યનો અંગીકાર કર્યો હોય, જે ભગવાનનો થઈને રહે. વક્તા સ્વયં સેવાનું મહત્વ સમજાવે છે કે શ્રીઠાકોરજીની સેવા સ્વયં જ કરવી જોઈએ, નોકર દ્વારા કરાવવી એ સેવા ન ગણાય. પરિવારજનો સહાયક બની શકે, પણ મુખ્ય સેવા તેઓ ન કરી શકે.

११:०५ – ३२:०९ (જલભેદ સ્તોત્રનું પઠન અને ઉચ્ચાર શુદ્ધિ)

• વક્તા `જલભેદ સ્તોત્ર`નું પઠન શરૂ કરવાનું સૂચન કરે છે.
• શ્લોકનું પઠન થાય છે: “નમસ્કૃત્ય હર વક્ષેતગુણામ વિભેજ ભાવાન વિંશતિદાભિન્નાન સર્વ સંદેહ વારકાન ॥” (શ્લોકનો ભાવાર્થ નથી અપાયો, માત્ર પઠન અને ઉચ્ચાર શુદ્ધિ પર ધ્યાન).
• શ્લોકનું પઠન થાય છે: “ગુણભેદાતુ સાવંતો યાવંતોહી જલેમતા ગાયકા ભૂપસંકાશા ગંધર્વાત વિશુતા ॥”
• શ્લોકનું પઠન થાય છે: “ઉપવેદાસુયાવંતસ્તાવંતસ્તે સમમતા કુલ્યા પૌરાણિક પોક્તા પારંપરય તાભો ॥”
• શ્લોકનું પઠન થાય છે: “ક્ષેત્ર પ્રવિષટસ્તે ચાપી સંસારોત્પત્તિ હેતવશયાદિ સહિતા મતતા ગાયકાગત સંગીતાહ જલારથમેવ ગરતાસ્તુ નીચા ગનપજીવ જીવન ગાનુપ ગાનુપજીવન સદાસ્તુ પંડિતા ભગવત શાસ્ત્ર તતપરાજ ॥”
• શ્લોકનું પઠન થાય છે: “સંદે વારકાસ્તત્ર સુદા ગંભીર માનસા સરહ કમલ સંપૂર્ણ પ્રેમયુક્તા સતાબુધા ॥” — વક્તા દ્વારા “સુદામા દીર્ઘ છે” અને “પ્રેમયુક્તાશ તથા ઉધાહ” જેવા ઉચ્ચારણ સુધારા કરવામાં આવે છે.
• શ્લોકનું પઠન થાય છે: “અલ્પશુદ્ધતા પ્રેમયુક્તા વૈશંતા પરિકીર્તિતા કર્મશુદ્ધતા પલવલાની તથાલ્લપસુતભક્તય ॥ યોગ ધ્યાનાદિ સંયુક્તાન વર્ષ પ્રગતિતા ॥”
• શ્લોકનું પઠન થાય છે: “તપોજ્ઞાના દિવાવેના શ્વેદજો પ્રકીરતતા અલૌકિકેન જ્ઞાનેન યેતુ પ્રોક્તા હલે ગુણા કદાચિત શબ્દગમ્યહત શબ્દ પ્રકીર્તિતા ॥” — વક્તા દ્વારા “કાળદા ચિકાહ” માં ‘કા’ ઉચ્ચારણ પર ધ્યાન આપવાનું કહેવામાં આવે છે.
• શ્લોકનું પઠન થાય છે: “દેવાદયુપાસનો ભૂતાહ પૃષ્વા ભૂમે દેવોદતાહ સાધનાદિક પ્રકારેણ નવધા ભક્તિ માર્ગતઃ ॥”
• શ્લોકનું પઠન થાય છે: “પ્રેમ પૂરતયાસુર ધર્મ ચંદમાલા પ્રકીરિતા યાદશાદશોતા યાદશાદશા પ્રોતાવૃતક્ષય વિવર્જિતા ॥” — વક્તા દ્વારા “યાદ્રશાદ્રશાહ” શબ્દમાં બંને જગ્યાએ દીર્ઘાનું ઉચ્ચારણ સુધારવામાં આવે છે.
• શ્લોકનું પઠન થાય છે: “સ્થાવરાસ્તેમ સમાખ્યાતવા મર્યાદૈક પ્રતિ પ્રતિષ્ઠિતાહ અનેક જન્મ સંસિદ્ધા જન્મ પ્રવૃતિ સર્વદા સંસાધિતુષાભ્યમ વૃત્યક્ષયુતાભુવે નિરંતરોગમયુતા નત્યસ્તે પરીકી ॥”
• શ્લોકનું પઠન થાય છે: “હે દ્રશાસ્વતંત્રસ ચેત સિદ્ધવ પરિકીર્તિત પૂન ભગવદએત વ્યાસાની નિમાલતા ॥”
• શ્લોકનું વારંવાર પઠન અને ઉચ્ચાર શુદ્ધિ કરવામાં આવે છે: “પૂર્ણા ભગવદિયા યે શેષ વ્યાસાગ્ની મારુતઃ જળનારદ મૈત્રાધ્યાસ તે સમુદ્રા પ્રકીરિતા ॥” — વક્તા દ્વારા ‘ભગવદીય’ માં ‘ગ’ અડધો, ‘જળનારદ’ માં ‘ળ’ અડધો, અને ‘વ્યાસાદની’ ના ઉચ્ચારણ સુધારવામાં આવે છે.
• શ્લોકનું વારંવાર પઠન અને ઉચ્ચાર શુદ્ધિ કરવામાં આવે છે: “લોક વેદ ગુણહી મિશ્ર ભાવે નહી કે હરે ગુણાન ॥”
• વક્તા પઠન દરમિયાન ઉતાવળ ન કરવા અને ધીમે ધીમે સ્પષ્ટ ઉચ્ચારણ કરવાના મહત્વ પર ભાર મૂકે છે, જેથી ખોટું ઉચ્ચારણ મોઢે ન ચડી જાય. સત્રનો સમય પૂર્ણ થતાં આજનો ક્રમ અહીં સમાપ્ત થાય છે.