॥ ઉચ્ચાર શુદ્ધિ : શ્રીપ્રમેયરત્નસંગ્રહ શ્લોક ૫૨ નો ઉચ્ચારણ અભ્યાસ (અવગ્રહ સ્પષ્ટતા સહિત) ॥

००:०० – ०९:४८ (કીર્તન અને ભગવદ્‌વાર્તા: શ્રીસેઠ પુરુષોત્તમ દાસજીનો પ્રસંગ)

• સત્રનો પ્રારંભ શ્રીઠાકોરજીના કલેવા સેવા સંબંધિત કીર્તન ગાન સાથે થયો, જેમાં શ્રીકૃષ્ણના બાળપણની લીલાઓ અને કલેવાની તૈયારીઓનું વર્ણન કરાયું। કીર્તનમાં "બાલન સંગ ખેલન જાઉં", "ઇસ ભૂખ ન લાગે કૌન પરી પ્યારે લાલ", "લેહુ ચક ડોર બંગ અંશ મોર પરેવા", અને "સૂરદાસ મદન મોહન ઘર હી ક્યોં ના ખેલો લાલન" જેવા પદો હતાં, જે શ્રીકૃષ્ણની ભૂખ અને રમતો પ્રત્યેના પ્રેમને દર્શાવે છે।
• [૪:૩૨] શ્રીઆચાર્ય મહાપ્રભુજીના સેવક શ્રીસેઠ પુરુષોત્તમ દાસજીના છઠ્ઠા પ્રસંગની ભગવદ્‌વાર્તાનું શ્રવણ થયું। આ પ્રસંગમાં શ્રીઆચાર્ય મહાપ્રભુજી કાશી પધાર્યા ત્યારે શ્રીસેઠ પુરુષોત્તમ દાસજીના ઘરે ઉતર્યા હતાં। શ્રીસેઠજીએ શ્રીમદનમોહનજી ઠાકોરજીને પંચામૃત સ્નાન કરાવી, ભોગ ધરીને ભોજન લીધું।
• [૫:૧૫] ત્યારે શ્રીદામોદરદાસ હરસાણીએ શ્રીઆચાર્યજીને વિનંતી કરી કે અહીં ઠાકોરજીને પંચામૃત સ્નાન કેમ કરાવો છો? તેના ઉત્તરમાં શ્રીઆચાર્યજીએ કહ્યું કે, જોકે આ આપણી આજ્ઞાનું પાલન છે, છતાં પણ કેટલીક મર્યાદા રાખવી જોઈએ।
• [૫:૪૯] આ પ્રસંગમાં કાશીના રાજા શ્રીસેઠ પુરુષોત્તમ દાસજીને મળવા આવ્યાનો પણ ઉલ્લેખ છે। રાજા પ્રાતઃકાળે આવ્યા ત્યારે શ્રીસેઠજી સામાન્ય વસ્ત્રો પહેરીને ગાયના છાણનું કામ કરી રહ્યા હતાં। રાજાના આગમન વિશે જણાવવામાં આવતા પણ શ્રીસેઠજીએ કોઈ વિશેષ વસ્ત્રો પહેરવાની ચિંતા ન કરી, અને ગોબરવાળા હાથે જ રાજા સમક્ષ ગયા।
• [૬:૪૭] ચતુર રાજાએ શ્રીસેઠજીને ધન્ય કહીને કહ્યું કે, આ સંસારમાં માન-વડાઈ ફક્ત તમારી જ છે। તેના ઉત્તરમાં શ્રીસેઠજીએ કહ્યું કે અમે ગૃહસ્થ છીએ અને ઘરનું કામ કરવું જોઈએ। આ પ્રસંગ શ્રીસેઠજીની નિર્માણતા અને પ્રતિષ્ઠાની ચાહ ન હોવાનું દર્શાવે છે।
• [૭:૩૪] આ ભગવદ્‌વાર્તાનો સાર એ છે કે સેવા હંમેશા ગુપ્ત રાખવી જોઈએ, અને પોતાના ગૃહસ્થ ધર્મનું પાલન કરતા પણ સેવામાં તત્પર રહેવું જોઈએ।
• [૮:૧૩] સત્રમાં કેટલાક પુષ્ટિમાર્ગીય શબ્દોની વ્યાખ્યા પણ આપવામાં આવી:

• `અતિમતિ`: શ્રીઆચાર્યજી જ્યારે શાસ્ત્રોનું વાચન કરે છે અને શિષ્યોને સમજાવે છે ત્યારે આ શબ્દનો પ્રયોગ થાય છે।

• `પુરુષોત્તમ દાસ`: જે પુરુષોમાં ઉત્તમ હોય તેવા શ્રીઠાકોરજીના દાસને પુરુષોત્તમ દાસ કહેવાય છે।

• `ઠાકોરજી`: આ શબ્દનો પ્રયોગ મોટા કે સન્માનિત વ્યક્તિઓ માટે પણ આદરપૂર્વક થાય છે, જેમ કે આપ શ્રીઠાકોરજીના દાસ છો, આથી તમે મોટા છો, તેમને સન્માનિત રીતે બોલાવવા જોઈએ।

• `પંચામૃત`: પાંચ અમૃત જે દૂધ, ઘી, મધ, દહીં અને ખાંડ (અથવા બૂરા) છે।

• `દામોદર દાસ`: 'દામ' એટલે દોરડું અને 'ઉદર' એટલે પેટ। જેના પેટમાં દોરડું બાંધેલું હોય તેવા શ્રીઠાકોરજીના દાસને દામોદર દાસ કહેવાય છે।

• [૯:૪૮] ત્યારબાદ નામદીક્ષા, હસ્તાક્ષર, મંત્ર દીક્ષા, ભગવાનના નામ-રૂપ મંત્ર અને મેરીક્ષા અંગે સંક્ષિપ્ત ચર્ચા થઈ।

०९:४८ – ३१:३३ (ઉચ્ચાર શુદ્ધિ: શ્રીવલ્લભાષ્ટક અને શ્રીપ્રમેયરત્નસંગ્રહ શ્લોક ૫૨ અભ્યાસ)

• [૧૦:૩૪] ઉચ્ચાર શુદ્ધિના ભાગરૂપે શ્રીવલ્લભાષ્ટકમ્નું પાઠ કરવામાં આવ્યું, જેમાં "લાલ કરોત્રમ પાણ યુગલા", "યુગલા યુગલાષ્ટકમ્", "સ્વામિનો વલ્લભાધીશ વિઠ્ઠલેશ સદા", "પ્રતમ દીને સ્વતઃ કૃપા કરો સ્વામિન વલ્લભાધીશ વિટલેશ સદા પ્રસિદ્ધ", "શ્રીમદ્ બ્રજેશ ચરણશ્રય સ્વામી વલ્લભાધીશ વિઠ્ઠલેશ સદા", અને "અનન્યમ તજેતામ નિજ સેવકમ્ સ્વામિનો વલ્લભાધીશ મિટલેશ સદા" જેવી પંક્તિઓનું ઉચ્ચારણ કરવામાં આવ્યું।
• [૧૪:૧૧] અન્ય સંસ્કૃત શ્લોકોનું પણ ઉચ્ચારણ કરવામાં આવ્યું, જેમાં "વેદાસ્તુયાસમ્મતા કુર્યાત્ પૌરાણિકા પ્રોક્તા પારંપર્યતા ભૂમિ", "ક્ષેત્ર પ્રવિષ્ટેચા સંસારત્પતિ હેતવૈ વૈશ્યાદત્તા ગાયકા સંહિતા", "જલા સમતા વિનાસ્તુ પંડિતા भगवत સંદેહ કા ત્રસ્તુદા ગંભીર માનસા સર કમલ સંપૂર્ણ પ્રેમ યુક્ત સતા બુધા", "અલ્પસતા પ્રેમ યુક્ત વિશતા પરિતતા કર્મ કર્મ શુદ્ધ શુદ્ધ કર્મ શુદ્ધ પલવલા તથા શત ભક્ત", "યોગ ધ્યાના યોગ જ્ઞાનદ સંયુક્ત વર્ષ પ્રકીર્તિતા તપો જ્ઞાનદ ભાવે સ્વદેશ જાસ્ત પ્રકીર્તિતા", "અલૌકિક જ્ઞાન યેત હર ગુણા કા શબ્દ ગમ્ય પત શબ્દ પ્રકીર્તિતા", "પ્રેમ પૂર ધર્મા ચંદા પ્રકીર્તિતા યા દૃષાધ પ્રતાય વિવર્જિતા થા સમાખ્યાતા મર્યાદે પ્રતિષ્ઠિતા", અને "અનેક જન્મ જન્મ સંસિદ્ધ જન્મ પ્રવૃત્તિ સર્વદા અગાડુ દોષ્યાતા પરી લાલ બોલું" જેવી પંક્તિઓનો સમાવેશ થાય છે।
• [૧૮:૧૪] ત્યારબાદ શ્રીપ્રમેયરત્નસંગ્રહના ૫૨મા શ્લોક "સર્વા યેવ ગુણા વિષ્ણોર્વર્ણયંતિ વિચક્ષણાઃ। તે મૃ તોદા સમાખ્યાતાસ્તત્વા પાનં સુદુર્લભમ્॥" ના ઉચ્ચારણનો સઘન અભ્યાસ શરૂ થયો। વક્તાએ પ્રતિભાગીઓને શ્લોકનું ઉચ્ચારણ કરવા જણાવ્યું।
• [૨૪:૪૪] વક્તાએ ખાસ કરીને શ્લોકમાં આવતા 'अवग्रह' (અવગ્રહ) પ્રતીક અને તેના ઉચ્ચારણની સ્પષ્ટતા પર ભાર મૂક્યો। તેમણે સમજાવ્યું કે 'अवग्रह' એ અંગ્રેજી 'S' જેવું પ્રતીક છે અને તેનો ઉચ્ચારણ પૂર્વના સ્વરને લંબાવીને કરવો જોઈએ। જો 'अवग्रह' નો યોગ્ય ઉચ્ચાર ન થાય તો શબ્દનો અર્થ અને પ્રવાહ બદલાઈ શકે છે।
• [૨૫:૧૫] વક્તાએ સૂચવ્યું કે જો 'अवग्रह' ને લંબાવવાનો અભ્યાસ ન હોય, તો તેને અલગ રીતે 'તે મૃ તો દા' એમ ઉચ્ચારવાથી પણ બહુ ફરક નથી પડતો, પરંતુ આદત પાડવી જોઈએ જેથી ઉચ્ચાર શુદ્ધ રહે અને શરૂઆતમાં તે વિચિત્ર ન લાગે।
• [૨૬:૪૪] ઘણા પ્રતિભાગીઓએ વારાફરતી આ શ્લોકનું 'अवग्रह' સહિત શુદ્ધ ઉચ્ચારણ કર્યું અને વક્તાએ તેમને માર્ગદર્શન આપ્યું, દરેકના ઉચ્ચારણમાં સુધારા સૂચવ્યા।
• [૩૧:૨૬] સત્રના અંતે વક્તાએ જણાવ્યું કે આજનો સમય પૂર્ણ થયો છે અને આજના ક્રમનું સમાપન કરવામાં આવ્યું।