ગોવિંદદાસનો પ્રસંગ અને ગુરુઆજ્ઞાનું મહત્ત્વ
આ વિભાગમાં ગોવિંદદાસ નામના એક ક્ષત્રિય ભક્તનો પ્રસંગ વર્ણવવામાં આવ્યો છે, જેમણે શ્રીમહાપ્રભુજીની આજ્ઞાનું પાલન ન કરતા અહંકાર કર્યો. તેમણે શ્રીઠાકોરજીની સૈયા (શય્યા) પર બેઠેલા મથુરાના હાકેમને ગુપ્તી વડે મારી નાખ્યો. આ ઘટનાને કારણે તેમને દેહ ત્યાગ કરવો પડ્યો અને વૈષ્ણવોમાં ચિંતા થઈ કે આવા ભક્તની આ ગતિ શા માટે થઈ. શ્રીમહાપ્રભુજીએ સમજાવ્યું કે ગોવિંદદાસ પૂર્વજન્મમાં નંદરાયજીની ભેંસ હતા અને શ્રીઠાકોરજીની પૂંછડી પકડી હોવાને કારણે તેમને આ જન્મમાં અહંકારનું ફળ ભોગવવું પડ્યું. આ વાર્તા દ્વારા ગુરુઆજ્ઞાનું પાલન ન કરવાના અને અહંકાર રાખવાના ગંભીર પરિણામો દર્શાવવામાં આવ્યા છે.
પુષ્ટિમાર્ગીય પારિભાષિક શબ્દોની સમજૂતી
આ સત્રમાં ઘણા મહત્ત્વપૂર્ણ પુષ્ટિમાર્ગીય પારિભાષિક શબ્દોની વિસ્તૃત વ્યાખ્યા આપવામાં આવી છે. જેમાં 'ક્ષત્રિય' વર્ણના લક્ષણો અને તેના માટે જરૂરી સંસ્કારોની ચર્ચા થઈ. 'દેવી જીવ', 'આસુરી જીવ' અને 'ચરસની જીવ' જેવા જીવોના પ્રકારો સમજાવવામાં આવ્યા, જેમાં દેવી જીવને શ્રીઠાકોરજી ભક્તિ અને મુક્તિ આપવા ઈચ્છે છે તે વાત પર ભાર મુકાયો. 'સેવા' એટલે કે સેવ્યને અનુકૂળ થાય તેવી ક્રિયા અને 'ભગવતીય' એટલે ભગવાનની ઈચ્છાથી અંગીકાર કરાયેલા જીવની વ્યાખ્યા કરવામાં આવી. 'અગ્નિ સંસ્કાર' એ સોળ સંસ્કારોમાંથી અંતિમ સંસ્કાર છે અને 'દેહ'ના સ્થૂળ અને સૂક્ષ્મ એમ બે પ્રકારોનું વર્ણન કરાયું. 'પરલોક'ના લૌકિક, વૈદિક અને પારલોકિક ભેદો તેમજ 'મંદિર'ના દેવાલય અને ગ્રહ મંદિર વચ્ચેના ભેદને પણ સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યો. ગોવિંદદાસ અને કેશવરાયજી જેવા નામોનો શાબ્દિક અર્થ પણ સમજાવવામાં આવ્યો છે.
નવરત્નમ્ ગ્રંથની સમાપ્તિ અને સન્યાસ નિર્ણયનો પ્રારંભ
આ ભાગમાં શ્રીમદ્ વલ્લભાચાર્યજી રચિત 'નવરત્નમ્' ગ્રંથના છેલ્લા શ્લોકોનું પઠન કરવામાં આવ્યું, જેમાં સેવામાં ચિંતા ત્યાગવાની વાત પર ભાર મુકાયો છે. નવરત્નમ્ ગ્રંથની સમાપ્તિની ઘોષણા કર્યા બાદ 'સન્યાસ નિર્ણય' ગ્રંથનું અવગાહન પ્રારંભ કરવામાં આવ્યું. સન્યાસ નિર્ણયનો આઠમો શ્લોક 'ભાવો ભાવનયા સિદ્ધઃ સાધનમ નાન્ય નિશયતે' નું પઠન થયું, જે દર્શાવે છે કે ભાવ ભાવના દ્વારા જ સિદ્ધ થાય છે અને તેનું કોઈ અન્ય સાધન નથી. ત્યારબાદ નવમા શ્લોક 'વિકલતત્વમ તથા વાક્યમ પ્રકૃતિ પ્રાકૃતમ નહી જ્ઞાનમ ગુણાશ તત્યૈવમ વર્તમાનતસ્ય બાધકહ'નું પણ પઠન થયું. આ શ્લોકોના શુદ્ધ ઉચ્ચારણ પર વિશેષ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું.
સન્યાસ નિર્ણય શ્લોક ૮ અને ૯ ની ચર્ચા
સત્રના અંતિમ ભાગમાં 'સન્યાસ નિર્ણય' ગ્રંથના આઠમા અને નવમા શ્લોકનું પુનરાવર્તન અને પઠન કરવામાં આવ્યું. શ્લોક ૮, 'ભાવો ભાવનયા સિદ્ધઃ સાધનમ નાન્ય નિશયતે', ફરીથી પઠન કરાયો અને તેના મૂળ સિદ્ધાંત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો કે ભાવની સિદ્ધિ માટે ભાવના જ એકમાત્ર સાધન છે. શ્લોક ૯, 'વિકલતત્વમ તથા વાક્યમ પ્રકૃતિ પ્રાકૃતમ નહી જ્ઞાનમ ગુણાશ તત્યૈવમ વર્તમાનતસ્ય બાધકહ'નું પઠન અને ઉચ્ચારણ શુદ્ધિ પર ધ્યાન આપવામાં આવ્યું. વક્તાએ ખાસ કરીને 'ગુણાહા' અને 'બાધકાહ' જેવા બહુવચન શબ્દોના શુદ્ધ ઉચ્ચારણની સ્પષ્ટતા કરી. આ શ્લોકો લૌકિક, વૈદિક અને પ્રકૃતિ સંબંધિત જ્ઞાન તથા ગુણો કઈ રીતે વર્તમાનમાં ભક્તિમાર્ગમાં બાધક બની શકે છે તે સમજાવે છે.