મંગળાચરણ અને કીર્તન
સત્રનો પ્રારંભ મંગળાચરણના શ્લોકપાઠ દ્વારા થાય છે, ત્યારબાદ 'તુમ નંદ કિશોર જાગો' એ કીર્તન ગાન કરવામાં આવે છે। કીર્તનમાં શ્યામઘટા છાઈ જવાની અને વ્રજ નારીઓ દ્વારા શ્રીઠાકોરજીને જગાડવાની ભાવના વ્યક્ત થઈ છે, જે ભગવદ્સેવા માટેના પ્રેમભાવને દર્શાવે છે।
નારાયણ સ્વરૂપ અને સેવાની રીતિની ચર્ચા
વક્તાએ ગત સત્રની નારાયણ સ્વરૂપની ચર્ચાને આગળ વધારતા સ્પષ્ટ કર્યું કે ભગવાન જ્યારે બ્રહ્માજી, વિષ્ણુ અને મહેશને પ્રકટ કરે છે ત્યારે કાર્યકૃત ભેદથી તેમને નારાયણ કહેવાય છે। આ નારાયણ સ્વરૂપ મૂળ સ્વરૂપથી ભિન્ન નથી, પરંતુ કાર્યને કારણે તે નારાયણ કહેવાય છે। શ્રીઆચાર્યજી મહાપ્રભુજીની આજ્ઞાનું પાલન કરીને પ્રેમપૂર્વક શ્રીઠાકોરજીની સેવા કરવી જોઈએ। સિદ્ધાંત રહસ્યમાં દર્શાવ્યા મુજબ, સર્વ સમર્પણપૂર્વક સેવા કરવી એ જ સેવાની મુખ્ય રીતિ છે।
શ્રીઆચાર્યજી મહાપ્રભુજીની વાર્તાનું ભાવદર્શન
આચાર્યજી મહાપ્રભુજીના સેવક ચત્રાણીની વાર્તાનું વાંચન કરવામાં આવ્યું। શ્રીમહાપ્રભુજી પૃથ્વી પરિક્રમા કરતા મહાવન પધાર્યા ત્યારે ચત્રાણીને બ્રહ્માંડ ઘાટ પર શ્રીયમુનાજીમાંથી ચાર સ્વરૂપ પ્રાપ્ત થયા હતા। શ્રીઆચાર્યજીએ શ્રીનવનીતપ્રિયાજી, શ્રીગોકુલચંદ્રમાજી, શ્રીલાડલેશજી અને શ્રીલલિતત્રિભંગીજી સ્વરૂપોને ચાર વૈષ્ણવોના મસ્તક પર પધરાવ્યા અને તેમને પ્રીતિપૂર્વક સેવા કરવાની આજ્ઞા આપી। જો સેવા ન બની શકે તો સ્વરૂપોને ઘેર પધરાવી દેવા જણાવ્યું। આ વાર્તા સેવા પ્રીતિના મહત્વ પર ભાર મૂકે છે।
આચાર્યજી, સેવા અને અન્ય પારિભાષિક શબ્દોનું વિવેચન
વક્તાએ આચાર્યજી, સેવા, નવનીતપ્રિયાજી, ગોકુલચંદ્રમાજી, લાડલેશજી, લલિતત્રિભંગીજી, ક્ષત્રિય, નારાયણ અને પરિક્રમા જેવા પારિભાષિક શબ્દોના ભાવ અને અર્થનું ઊંડાણપૂર્વક વિવરણ કર્યું। આચાર્યજી એટલે જે શાસ્ત્રને ભણે, આચરણમાં લાવે અને બીજાને તેનો ઉપદેશ આપે। સેવા એટલે સેવ્યને અનુકૂળ રહે તેવી પ્રેમપૂર્ણ ક્રિયા, જે આત્મનિવેદી વૈષ્ણવો દ્વારા તનુવિદ્યા અને સર્વ સમર્પણથી કરવી જોઈએ। ક્ષત્રિય વર્ણ માટે જન્મ, કર્મ અને સંસ્કાર એ ત્રણેય અનિવાર્ય છે। નારાયણ પરબ્રહ્મનું કાર્યકૃત ભેદથી થતું સ્વરૂપ છે। પવિત્ર સ્થાન, મૂર્તિ કે વ્યક્તિની શ્રદ્ધાપૂર્વક ચારે બાજુ ચાલવું તે પરિક્રમા છે। વક્તાએ મહાદેવજીની અડધી પરિક્રમાના નિયમનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો।
શ્રી ગિરિરાજધર્યાષ્ટકમ્ સ્તોત્ર પાઠ
સત્રમાં એક વૈષ્ણવ દ્વારા શ્રી ગિરિરાજધર્યાષ્ટકમ્ સ્તોત્રનું સંપૂર્ણ પઠન કરવામાં આવ્યું, જે શ્રીગિરિરાજધારી પ્રભુના ગુણગાન અને લીલાઓનું વર્ણન કરે છે। આ સ્તોત્ર ભક્તોના દુઃખનો નાશ કરનાર અને ગોપાલ કન્યાઓને આનંદ આપનાર શ્રીગિરિરાજધારી પ્રભુના મહિમાનું ગાન કરે છે। સ્તોત્રના પાઠ પૂર્ણ થયા બાદ, સન્યાસ નિર્ણય ગ્રંથના આગામી શ્લોકના પાઠ માટેની તૈયારી શરૂ કરવામાં આવે છે।
સન્યાસ નિર્ણય શ્લોક ૧૯ પાઠનું શુદ્ધિકરણ
વક્તાએ સન્યાસ નિર્ણય ગ્રંથના શ્લોક ૧૯ નો પાઠ શરૂ કરવાનું જણાવ્યું। શ્લોક: 'હરિ રત્ર ન શકનોતિ કરતું બાધા કુતો પરે, અન્યથા માતરો બાલાન નતન્યહી પુપોષુક ક્વચિત્।' આ શ્લોકના પાઠ દરમિયાન શબ્દોના શુદ્ધ ઉચ્ચારણ પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવ્યો અને વારંવાર પુનરાવર્તન દ્વારા શુદ્ધિકરણ કરવામાં આવ્યું। ખાસ કરીને 'બાધાં કુતો પરે' અને 'નતન્યહી ઉપચિત' જેવા શબ્દોના ઉચ્ચારણમાં થયેલી અશુદ્ધિઓને સુધારવામાં આવી, જેથી શ્લોકનો યોગ્ય અને ભાવપૂર્ણ પાઠ થાય।