કીર્તન: યહ મનમે બની આવે
આ સત્રનો પ્રારંભ `મંગળાચરણ` બાદ એક સુંદર `કીર્તન`થી થાય છે. આ `કીર્તન` 'યહ મનમે બની આવે' શીર્ષકથી ગવાય છે, જે `ઠાકોરજી`ની લીલાનું અને ભાવનું વર્ણન કરે છે. `વક્તા` સહિત ઉપસ્થિત વૈષ્ણવો આ `કીર્તન`માં ભાવપૂર્વક જોડાય છે, જે વાતાવરણને ભગવદ્મય બનાવે છે. `કીર્તન`માં 'સાવન સે બની આવે', 'દુલહે દુલ્હની કો ઝુલાવે', 'નંદ ભવન રોપ્યો સુરંગ હિંદોળો', 'ગોપ વધુ મિલી મંગવે' અને 'જસુમતી સોપરમાનંદથીનું' જેવા પદો ગવાયા છે, જે `ઝુલા`ની લીલાનું મનોરમ વર્ણન કરે છે.
દિનકરદાસ મુકુંદદાસની વાર્તાનું કથન
`વક્તા` `૮૪ વૈષ્ણવની વાર્તા` માંથી `દિનકરદાસ મુકુંદદાસ`ની વાર્તાનું કથન કરે છે. `દિનકરદાસ મુકુંદદાસ` `માલવા` દેશના `કાયસ્થ` હતા. તેમના પિતા `ઉજ્જૈન`માં `હાકીમ`ની પાસે રહેતા હતા, પરંતુ એક દિવસ `હાકીમ` સાથે બોલાચાલી થતા તેમણે ચાકરી છોડી દીધી અને ઘર ઉઠી આવ્યા. થોડા સમયમાં પિતાનું દેહાવસાન થતા, `દિનકરદાસ` અને `મુકુંદદાસ` દ્રવ્યના સંકોચને કારણે કાશી ગયે. ત્યાં દ્રવ્ય કમાયે બાદ ઘર જાત હતે, ત્યારે `મુકુંદદાસ`ને એક સર્પ કરડ્યો અને ઝેર ચડ્યો. `દિનકરદાસ`ે અનેક ઉપચારો કર્યા, પરંતુ ઝેર ઉતર્યો નહીં. ત્યારે `કૃષ્ણદાસ` ભગવદીયે `શ્રીમહાપ્રભુજી`નું `ચરણામૃત` પાઈને `મુકુંદદાસ`ને સાજા કર્યા, જેનાથી તેમને `ભગવત્` જ્ઞાન પ્રાપ્ત થયું.
વાર્તામાંથી પ્રાપ્ત બોધ તથા પુષ્ટિમાર્ગીય સેવાધર્મ
આ `વાર્તા`માંથી `વક્તા` કેટલાક મહત્વપૂર્ણ બોધ આપે છે. પ્રથમ, `ભગવદીય`નો સંગ કરવો અત્યંત લાભદાયી છે, કેમ કે તે આપણને `ભગવદ્જ્ઞાન` અને `સન્માર્ગ` તરફ દોરી જાય છે. `મહાપ્રભુજી`ના દર્શન, સાનિધ્ય અને `ચરણામૃત`ના પ્રતાપે `જીવ`નો ઉદ્ધાર થાય છે અને બુદ્ધિ નિર્મળ બને છે. બીજો બોધ `બ્રહ્મસંબંધ` અને `ભગવત્સેવા`નું મહત્વ છે. `મહાપ્રભુજી`એ સ્વયં `બ્રહ્મસંબંધ`ની પત્રી લખીને `સેવા` કરવાની આજ્ઞા કરી, જે `પુષ્ટિમાર્ગ`માં આવ્યા પછીનું `જીવ`નું પ્રથમ અને મુખ્ય કર્તવ્ય છે. `દાસ પ્રથા`નું ઉદાહરણ આપીને `વક્તા` સમજાવે છે કે `ઠાકોરજી`ના જાગતા પહેલા આપણે જાગી જવું જોઈએ અને `ઠાકોરજી` અરોગી લે પછી જ આપણે અરોગવું જોઈએ, આ `સેવકધર્મ`નું પાલન કરવું અનિવાર્ય છે. `સેવા` શક્ય ન હોય તો `ભગવત્ નામસ્મરણ` કરવું પણ `સેવા` જેટલું જ મહત્વ ધરાવે છે. `વક્તા` `આચાર્યજી`ના કૃપા પ્રતાપનું મહત્વ પણ સમજાવે છે કે તેમની કૃપાથી `શુદ્ર` પણ `પુષ્ટિમાર્ગ`માં પ્રગતિ કરી શકે છે.
પારિભાષિક શબ્દોનું વિવેચન
આ ખંડમાં `વક્તા` કેટલાક `પુષ્ટિમાર્ગીય` પારિભાષિક શબ્દોનું વિગતવાર વિવેચન કરે છે. `દેહ છૂટું` એટલે `જીવાત્મા`નું પંચમહાભૂતથી બનેલા શરીરને છોડીને જવું, જે `મૃત્યુ`ની અવસ્થા છે. `ચરણામૃત` એટલે `ઠાકોરજી`ના ચરણનો સ્પર્શ થયેલું જલ કે રજ, જે `અમૃતતુલ્ય` બને છે. `ભગવત સ્મરણ` એટલે `ભગવાન`નું સ્મરણ કરવું. `દંડવત` એટલે દંડની જેમ ભૂમિ પર સૂઈને પ્રણામ કરવા. `વક્તા` `સંસાર` અને `જગત` વચ્ચેનો ભેદ સમજાવે છે: `જગત` `ભગવાન`ની રચના છે, જ્યારે `સંસાર` `અવિદ્યા માયા`થી મોહિત `મનુષ્ય` દ્વારા નિર્મિત `અસત્ય` સૃષ્ટિ છે, જે `મમતાત્મક` હોય છે અને દુઃખરૂપ છે. `નામ નિવેદન` એટલે `શ્રીકૃષ્ણ શરણં મમ` જેવા `અષ્ટાક્ષર મંત્ર`ની દીક્ષા. `સમર્પણ` એટલે `વ્યક્તિ`, `વસ્તુ` અને `વ્યવહાર`ને `ઠાકોરજી`ને સમર્પિત કરવા અને તેમનું `ભગવાન`ના ઉપયોગમાં લાવવું.