પૂર્વ સત્રનો સાર: લોકાશક્તિ અને રજોગુણ નિવૃત્તિ
વક્તાએ ગઈકાલના સત્રનો સાર રજૂ કર્યો જેમાં શ્રીઠાકોરજીએ વ્રજભક્તોના રજોગુણ અને ગૃહાશક્તિને દૂર કરવા માટે જુદી જુદી લીલાઓ કરી હતી. સૌપ્રથમ, શકટભંજન લીલા દ્વારા શ્રીયશોદાજીની ગૃહાશક્તિ દૂર કરી, તેમને બોધ આપ્યો કે લોકમાં સક્ત થવાથી પ્રભુ દૂર થવા દેતા નથી. આ લીલા દ્વારા ઠાકોરજીએ યશોદાજીનું મન લૌકિકમાંથી છોડાવી ભગવાનમાં પરોવ્યું. અનવતારકાળમાં આપણે ટીવી કે મોબાઈલમાં વધારે ધ્યાન આપીએ તો તે શક્તાસુરની ભાવના કરવા જેવું છે, જેથી આપણી ભગવદ આસક્તિ વધે અને લોકાશક્તિ ઘટે. બીજી લીલા તૃણાવર્ત વધની હતી, જેના દ્વારા ભગવાને વ્રજભક્તોના લોક પ્રત્યેના રાગની નિવૃત્તિ કરી. અનવતારકાળમાં આ રજ આપણી ચંચળતા અને શારીરિક-માનસિક ચિંતા રૂપ છે, જે આપણને ઠાકોરજીથી દૂર લઈ જાય છે.
નામકરણ સંસ્કાર અને નામસ્મરણનું મહત્ત્વ
શ્રીવસુદેવજીએ શ્રીઠાકોરજીના નામકરણ સંસ્કાર માટે શ્રીગર્ગાચાર્યજીને ગોકુળ મોકલ્યા. શ્રીગર્ગાચાર્યજીએ આ સંસ્કાર એકાંતમાં કર્યા, જેથી કોઈ જોઈ કે સાંભળી ન શકે. તેમણે શ્રીનંદરાયજી સમક્ષ ભગવાનના ગુણચરિત્રનું વર્ણન કર્યું. આ પરથી સૂચિત થાય છે કે પુષ્ટિભક્તિમાર્ગીય ભગવદીય પાસેથી ભગવાનના નામ, ગુણ, ચરિત્રનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરવું જોઈએ. એકાંતમાં નામકરણ કરવાથી દુસંગનો ત્યાગ કરીને અયોગ્ય વ્યક્તિ ન સાંભળી શકે તે રીતે ભગવત્ શ્રવણ આદિ કરવા જોઈએ. શ્રીમહાપ્રભુજી આજ્ઞા કરે છે કે ભગવાનના નામનો ઉચ્ચાર કરતી વખતે તે નામ દ્વારા નિરૂપિત ભગવાનના ગુણ અને લીલા આદિનું પણ સ્મરણ કરવું જોઈએ. ઉદાહરણ તરીકે, ગોવર્ધનધર નામનું સ્મરણ કરતી વખતે ભગવાને ગોવર્ધન પર્વતને ઉચકીને વ્રજભક્તોને ઇન્દ્રની જળવૃષ્ટિથી બચાવ્યા તે લીલાનું સ્મરણ કરવું જોઈએ.
નામ ગુણ ચરિત્રનું જ્ઞાન અને એકાંત ભક્તિ
વક્તાએ સમજાવ્યું કે નંદરાયજી અને યશોદાજી પુત્રજન્મના આનંદમાં અને લાડપ્યારમાં વ્યસ્ત હોવાથી નામકરણ સંસ્કાર થવામાં વિલંબ થયો. શ્રીગર્ગાચાર્યજી વસુદેવજીના કુલગુરુ હોવાથી, જો તેઓ નંદરાયજીના પુત્રનું નામકરણ કરે તો વાત બહાર પડી શકે તે ભયથી તેમણે એકાંતમાં આ સંસ્કાર કર્યો. ગર્ગાચાર્યજીએ નંદરાયજીને કહ્યું કે તમારા પુત્રના તો અનેક નામો છે, કારણ કે નિત્ય સનાતન તત્વ પ્રગટ થયા છે, જેમણે અનેક યુગોમાં અવતાર લઈને અનેક પરાક્રમો કર્યા છે, જેનાથી તેમને ચરિત્ર સંબંધી અનંત નામો પ્રાપ્ત થયા છે. તેમણે નંદરાયજીને ભવિષ્યમાં થનારી લીલાઓ અને તેના સંબંધી નામોનો પણ પરિચય કરાવ્યો. આ જ્ઞાનથી નંદરાયજીને પ્રભુના મહાત્મ્યનો પરિચય થયો, જે ભક્તિ માટે મહત્ત્વપૂર્ણ છે. અનવતારકાળમાં પણ આપણે ભગવદીય પાસેથી ભગવાનના નામ, ગુણ, ચરિત્રનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરવું જોઈએ અને એકાંતમાં ગુપ્ત રીતે ભગવદ ગુણગાન કરવું જોઈએ, જેથી અયોગ્ય વ્યક્તિ સાંભળી ન શકે.
ગુપ્ત રીતે આસુરી ભાવોનો નાશ
વિરાટ સ્વરૂપમાં ભગવાનના ગોઠણમાં પાતાળ લોક હોવાનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે અને અસુરો પાતાળમાં નિવાસ કરતા હોય છે. જ્યારે ભગવાન ગોઠણ ટેકવીને ચાલવા લાગ્યા, ત્યારે તેમણે ગુપ્ત રીતે અસુરોનો નાશ કર્યો. આ જ પ્રકારે, પ્રભુ સેવાસ્મરણમાં પરાયણ આધુનિક ભગવત ભક્તોના આસુરી ભાવોનો નાશ પણ ભગવાન એવી ગુપ્ત રીતે કરે છે કે ખુદ ભક્તોને પણ તેનું જ્ઞાન થઈ શકતું નથી. જેમ કે, પૂતનાના સંબંધમાં અવિદ્યાનો નાશ પ્રભુ કેવી રીતે કરે છે તે આપણે જાણી શકતા નથી, કારણ કે પ્રભુ પોતાના સામર્થ્યથી આ કાર્ય કરે છે. જેમ આપણા શરીરમાં રોગના જંતુઓ હોય છે અને શરીરની ઇમ્યુનિટી તેનો પ્રતિકાર કરે છે તેમ, પ્રભુની ઉપસ્થિતિથી જ ઘણા બધા આસુરી ભાવો આપણને ખબર ન પડે તે રીતે નાશ પામે છે. આ પ્રભુનું પ્રમેયબલ છે.