મંગળાચરણ
• પાઠ: મંગળાચરણ
• प्रतिभागी वाचन: મંગળાચરણનો પાઠ કરવામાં આવે છે.
• વક્તા વિવેચન: સત્રનો પ્રારંભ મંગળાચરણથી થાય છે.
કીર્તન — "સબ વ્રજ કો શંગાર"
• પાઠ: કીર્તન
• प्रतिभागी वाचन: સહભાગીઓ દ્વારા "સબ વ્રજ કો શંગાર પ્રગટ્યો" કીર્તન ગાન કરવામાં આવે છે. આ કીર્તન દ્વારા શ્રીરાધારાણીના સ્વરૂપની સુંદરતાનું વર્ણન કરવામાં આવે છે.
• વક્તા વિવેચન: કોઈ વૈષ્ણવને કીર્તન કરવાનો આદેશ કરવામાં આવે છે, ત્યારબાદ કીર્તનનું ગાન થાય છે.
પુરુષોત્તમદાસ શ્રી પુરુષ અને શ્રી ગોસાઈજીની વાર્તા
• પાઠ: પુરુષોત્તમદાસની વાર્તા
• प्रतिभागी वाचन: પુરુષોત્તમદાસ અને તેમની પત્નીની શ્રી ગોસાઈજી સાથેની વાર્તાનું નિરૂપણ કરવામાં આવે છે. પ્રારંભમાં, પુરુષોત્તમદાસની માતા અને તેમની પત્નીની માતાએ તેમની વૈષ્ણવતાનો વિરોધ કર્યો હતો, છતાં પણ તેમણે વૈષ્ણવતાના ચિન્હો ન છોડ્યા. જ્યારે શ્રી ગોસાઈજી તેમના ઘરે પધાર્યા, ત્યારે તેમની પત્ની છુપાઈ ગઈ હતી. શ્રી ગોસાઈજીએ ભોજન બનાવ્યું, અને રસોઈ કરતી વખતે પુરુષોત્તમદાસની પત્ની મદદ કરવા માટે બહાર આવી.
• વક્તા વિવેચન: પુરુષોત્તમદાસની પત્ની શ્રી ગોસાઈજીને શ્રીઠાકોરજીના પાત્રમાં ભોજન કરવા વિનંતી કરે છે, કારણ કે તેમની પાસે અન્ય કોઈ પાત્ર નથી અને દ્રવ્ય પણ નથી. શ્રી ગોસાઈજી આ વાત સ્વીકારે છે. ભોજન પછી, પુરુષોત્તમદાસ અને તેમની પત્ની શ્રી ગોસાઈજીની ચરણ સેવા કરે છે અને તેમને રોકાઈ રહેવા માટે આગ્રહ કરે છે.
વાર્તામાંથી પ્રાપ્ત ઉપદેશ અને પારિભાષિક શબ્દોનું વિવેચન
• પાઠ: ઉપદેશ અને પારિભાષિક શબ્દો
• प्रतिभागी वाचन: વાર્તામાંથી મળતા મુખ્ય ઉપદેશો અને કેટલાક પારિભાષિક શબ્દોના અર્થની ચર્ચા કરવામાં આવે છે. કોઈપણ અતિથિ કે મહેમાન, ખાસ કરીને સમાન તીર્થવાળા વૈષ્ણવોનું વિશેષ સન્માન કરવું જોઈએ. શ્રીમહાપ્રભુજી, શ્રી ગોપીનાથજી અને શ્રી ગોસાઈજી આપણા ગુરુ છે, તેમની આજ્ઞા અને ઉપસ્થિતિ ભાવના મનમાં સદા રહેવી જોઈએ. આચાર્ય ભગવદાજ્ઞા અને ભગવાનનું જ સ્વરૂપ હોય છે, તેથી શ્રી આચાર્ય અને શ્રીઠાકોરજીમાં ભેદ ન સમજવો.
• વક્તા વિવેચન: વક્તા સામર્થ્ય હોય એટલું શ્રીઠાકોરજીને અંગીકાર કરાવવું અને ઠાકોરજીનું જલગ્રહણ કરવું તે સમજાવે છે. ગુરુની સાનિધ્યમાં રહીને ભગવત જ્ઞાન અને માર્ગ પ્રદર્શન પ્રાપ્ત કરવાની જિજ્ઞાસા રાખવી જોઈએ. 'ગોસાઈજી' શબ્દની વ્યુત્પત્તિ સમજાવે છે: 'ગો' એટલે ગાય અથવા ઇન્દ્રિય અને 'સ્વામી' એટલે માલિક, મોગલ શાસન દરમિયાન 'ગોસ્વામી' શબ્દનું ઉચ્ચારણ મુશ્કેલ હોવાથી 'ગોસાઈજી' પ્રચલિત થયું. 'પુરુષોત્તમદાસ' એટલે પુરુષોમાં ઉત્તમ, શ્રીઠાકોરજીના સ્વરૂપના દાસ. 'મહાપ્રસાદ' એટલે શ્રીઠાકોરજીને ધરાવેલો અને તેમના દ્વારા અંગીકૃત થયેલો પ્રસાદ, જે ક્યારેય વેચાઈ કે ખરીદાઈ ન શકે. 'ઠાકોરજી' એટલે માલિક, જેમનું સન્માનથી ઉચ્ચારણ કરવામાં આવે છે. 'વૈષ્ણવ' એટલે શ્રી વિષ્ણુ અને તેમના અવતારોના અનન્ય ભક્ત.
શ્રીકૃષ્ણાશ્રયમ્ શ્લોક પારાયણ: શ્લોક ૧-૮
• પાઠ: શ્રીકૃષ્ણાશ્રયમ્ શ્લોક ૧-૮
• प्रतिभागी वाचन: સહભાગીઓ દ્વારા શ્રીકૃષ્ણાશ્રયમ્ના શ્લોકોનું પારાયણ કરવામાં આવે છે, જેમાં 'સર્વ સાધનહીનસ્ય', 'સંસાર સુખ સંપ્રાપ્તિ', 'સદા વિષય કામસ્ય', 'સંસાર સર્પ દષ્ટસ્ય', 'સંસાર વિષુય ધર્મસ્ય', 'સંસાર સિંધુ મગ્નસ્ય', 'વિવેક ધૈર્ય ભક્ત્યાદિ' અને 'ઇન્દ્રિય સ્વગૃહિત' શ્લોકોનો સમાવેશ થાય છે. શ્લોક ૮ પછી ફળશ્રુતિ શ્લોક 'એતદ અષ્ટક પાથેન... શ્રી કૃષ્ણ શરણ સ્તકમ સંપૂર્ણમ'નું પણ પારાયણ થાય છે.
• વક્તા વિવેચન: વક્તા દ્વારા સહભાગીઓના ઉચ્ચારણમાં નાના સુધારા કરવામાં આવે છે, જેમ કે 'સંસાર સુખ સંપ્રાપ્તિન' ને બદલે 'સંસાર સુખ સંપ્રાપ્તિ સંમુખસ્યસતઃ' બોલવા માટે માર્ગદર્શન આપવામાં આવે છે.
નિરોધલક્ષણમ્ શ્લોક પારાયણ અને ઉચ્ચાર શુદ્ધિ: શ્લોક ૧-૯
• પાઠ: નિરોધલક્ષણમ્ શ્લોક ૧-૯
• प्रतिभागी वाचन: સહભાગીઓ દ્વારા નિરોધલક્ષણમ્ ગ્રંથના શ્લોકોનું પારાયણ કરવામાં આવે છે. શ્લોક ૧ 'દુખમ યશોદયા', શ્લોક ૬ 'મહતમ કૃપયાવ કીર્તનમ સુખદમ સદા', શ્લોક ૭ 'ગુણા ગુણગાને સુખાવાપ્તિહ ગોવિંદ ગોવિંદસ્ય' વગેરે શ્લોકોનું પાઠ કરવામાં આવે છે.
• વક્તા વિવેચન: વક્તા સહભાગીઓને શ્લોકોના ઉચ્ચારણમાં શુદ્ધિ માટે માર્ગદર્શન આપે છે. શ્લોક ૫ માં 'કીર્તયમાન સુખાયહી'નું શુદ્ધ ઉચ્ચારણ કરાવે છે. શ્લોક ૬ માં 'ન તથા લૌકિ નાંતુ સ્નિગ્ધ ભોજન રૂક્ષવત'નું શુદ્ધિકરણ કરાવે છે. શ્લોક ૮ માં 'નિર્ગતં બહિષઃ' અને 'ગતઃ સ્વગુણાન્' જેવા શબ્દોના ઉચ્ચારણ પર ભાર મૂકે છે. અંતિમ શ્લોક ૯ 'તસ્માત સર્વમ પરિત્યજ્ય નિરુદ્ધૈઃ સર્વદા ગુણાઃ। સદાનંદ પરૈર્ગેયાઃ सच्चिદાનન્દता ततः ॥' ના પાઠ દરમિયાન 'પરિત્યજ્ય' માં અનુસ્વારનું અને 'નિરુદ્ધૈર્' માં દ અને ધ ના સંયુક્ત ઉચ્ચારણ તથા વિસર્ગના સ, ર, ક જેવા ઉચ્ચારણ પર વિશેષ ધ્યાન આપવાનું સૂચવે છે.