મંગળાચરણ અને કીર્તન
સત્રનો પ્રારંભ મંગળાચરણના પઠનથી થાય છે, ત્યારબાદ એક મનોહર કીર્તન 'મચકી મચકી ઝૂલે લચક લચક જાત' ગાન કરવામાં આવે છે. આ કીર્તન શ્રીઠાકોરજીના સુંદર સ્વરૂપ અને તેમના વિહારનું ભાવપૂર્ણ વર્ણન કરે છે, જેમાં તેમના લચક-લચક ઝૂલવાની અને પીતાંબર તથા લહેરીયાની શોભાનું નિરૂપણ છે. કીર્તનના શબ્દો ઠાકોરજીના સુકુમાર સ્વરૂપના દર્શન કરાવે છે, જે ભાવકોને ભગવદ્લીલામાં લીન કરે છે.
દેવા કપૂરની વાર્તા અને સેવા અંગીકાર
આ ભાગમાં દેવા કપૂર અને તેમની સ્ત્રી દ્વારા શ્રીલલિત ત્રિભંગીજીની સેવાની વાર્તાનું વર્ણન કરવામાં આવે છે. વાર્તાનો મુખ્ય સાર એ છે કે શ્રીઠાકોરજી જેની પાસેથી સેવા અંગીકાર કરવા માંગે છે, તેની પાસે જ સેવા કરાવે છે. દેવા કપૂર અને તેમની સ્ત્રીના દેહ છૂટ્યા પછી જ્યારે તેમના પુત્રો ઠાકોરજીની સેવા કરી શક્યા નહીં, ત્યારે શ્રીઠાકોરજી અંતરધ્યાન થઈ ગયા. આના પરથી શીખ મળે છે કે સેવા ભાવપૂર્વક અને સ્વૈચ્છિક રીતે થવી જોઈએ, બળજબરીથી નહીં.
પારિભાષિક શબ્દોનું વિવેચન
આ સત્રમાં વાર્તા પ્રસંગમાંથી ઉપસ્થિત થયેલા કેટલાક પારિભાષિક શબ્દોની વિસ્તૃત સમજૂતી આપવામાં આવે છે. 'આચાર્યજી' એટલે જે શાસ્ત્રોનું જ્ઞાન પોતાના જીવનમાં લાવે અને બીજાને ઉપદેશ કરે. 'લલિત ત્રિભંગીજી' એ શ્રીઠાકોરજીનું સ્વરૂપ છે, જેમાં ગ્રીવા, કટિ અને ગોઠણ એમ ત્રણ અંગોથી વાંકા હોય તેવી સુંદર મુદ્રા દર્શાવવામાં આવે છે. 'સેવા' એટલે ઠાકોરજીની ભાવપૂર્વક અને આત્મનિવેદી વૈષ્ણવ દ્વારા કરવામાં આવતી ઉપાસના. 'દેહ છૂટી' એટલે સ્થૂળ શરીરમાંથી સૂક્ષ્મ શરીર અને આત્માનો વિરહ થવો. 'અંતરધ્યાન' એટલે શ્રીઠાકોરજીનું દૃષ્ટિથી ઓઝલ થઈ જવું અથવા અદૃશ્ય થઈ જવું.
સન્યાસ નિર્ણય: શ્લોક ૨૧ અને ૨૨નો પાઠ
વક્તા દ્વારા શ્રીમહાપ્રભુજી કૃત સન્યાસ નિર્ણય ગ્રંથના શ્લોક ૨૧ અને ૨૨નું શુદ્ધ ઉચ્ચારણ સાથે પાઠ કરાવવામાં આવે છે. આ શ્લોકોનો પાઠ કરતી વખતે રસ્વ અને દીર્ઘ સ્વરોના ઉચ્ચારણ પર વિશેષ ધ્યાન આપવાનું સૂચવવામાં આવે છે. શ્લોક ૨૧ (तस्मादुक्तप्रकारेण परित्यागो विधीयताम्। अन्यथा भ्रश्यते स्वार्थादिति मे निश्चिता मतिः॥) અને શ્લોક ૨૨ (एते कृष्णप्रसादेन वल्लभेण विनिश्चितम्। संन्यासवरणं भक्तौ अन्यथा पतितो भवेत्॥)નું વારંવાર પુનરાવર્તન કરીને શુદ્ધિનો અભ્યાસ કરાવવામાં આવે છે.
શ્લોક પાઠમાં ઉચ્ચાર શુદ્ધિનું મહત્વ
સત્રના અંતિમ ભાગમાં વક્તા દ્વારા શ્લોક પાઠમાં ઉતાવળ કર્યા વિના સ્પષ્ટ અને ધીમે ધીમે ઉચ્ચારણ કરવાના મહત્વ પર ભાર મૂકવામાં આવે છે. દૃષ્ટાંત તરીકે સાયકલ ચલાવવાનું ઉદાહરણ આપવામાં આવે છે કે, સાયકલ ઝડપથી ચલાવવી એ આવડત નથી, પરંતુ ધીમી ગતિમાં સંતુલન જાળવી રાખવું એ આવડત છે. તેવી જ રીતે, શ્લોકનું ઉચ્ચારણ કરતી વખતે દરેક અક્ષર મોતી જેવો સ્પષ્ટ નીકળવો જોઈએ, જેથી ભાવ અને અર્થ સ્પષ્ટ રીતે સમજી શકાય અને શ્રીઠાકોરજીને પણ પરિશ્રમ ન થાય.