॥ षोडशग्रन्थ_बालबोध_श्लोक_૧-૧૨ ॥

મંગળાચરણ અને કીર્તનપાઠ: કોઈ શ્લોક નથી
વક્તા વિવેચન: સત્રનો પ્રારંભ મંગળાચરણ અને ઠાકોરજીના કીર્તન સાથે થાય છે.

શ્રી આચાર્યજી મહાપ્રભુજીના સેવક પુરમલની વાર્તાપાઠ: વાર્તા
વક્તા વિવેચન:
- પરિચય: શ્રી આચાર્યજી મહાપ્રભુજીના સેવક પુરમલ ક્ષત્રી, અંબાલયમાં રહેતા હતા. તેમની વાર્તાઓનો ભાવ વક્તા કહી રહ્યા છે.
- પુરમલનો ઉછેર: પુરમલનો જન્મ અંબાલયમાં એક ક્ષત્રીયના ઘરમાં થયો હતો. તેમના પિતા હથિયાર બાંધીને ચાકરી કરતા હતા. પુરમલ એક જોહરીના સંગમાં રહીને ઝવેરાતનો કસબ શીખ્યા.
- વૈરાગ્યનો પ્રારંભ: વીસ વર્ષના થયા ત્યારે માતા-પિતાની દેહ છૂટી ગઈ. પુરમલના લગ્ન થયા, તેમની સ્ત્રી સાધારણ હતી. પુરમલનું મન નાનપણથી જ ભગવાનમાં હતું, તેઓ કથા-વાર્તાઓ સાંભળતા અને મર્યાદાની રીતિનું પાલન કરતા હતા. તેમની સ્ત્રીનું મન ઠાકોરજીમાં નહોતું, તેથી તેમણે પોતાના ઘરથી અલગ જગ્યા ખરીદી અને સ્ત્રીના ખર્ચ માટે ચાર રૂપિયાનો મહિનો બાંધી દીધો. તેમનો વૈરાગ્ય ખૂબ દૃઢ હતો.
- શ્રીગોવર્ધનધરનો સ્વપ્નમાં આદેશ: પુરમલની પાસે ઘણું દ્રવ્ય હતું. એક રાત્રિએ શ્રીગોવર્ધનધર સ્વપ્નમાં તેમને દર્શન આપીને કહ્યું કે, "વ્રજમાં ગોવર્ધન પર્વત પર અમે પ્રગટ થયા છીએ. તું આવીને અમારું મંદિર બનાવો." શ્રીઠાકોરજીએ કહ્યું કે શ્રીઆચાર્યજી અને અમે પ્રગટ થયા છીએ અને પુરમલ શ્રીઆચાર્યજીના સેવક છે.
- મંદિર નિર્માણનો પ્રારંભ: સ્વપ્ન જોયા પછી પુરમલ જાગી ગયા અને સવારે બધું દ્રવ્ય લઈને વ્રજમાં ગોવર્ધન આવ્યા અને દર્શન કર્યા. તેમણે રામદાસ ભીતરિયાને પૂછ્યું કે શ્રીનાથજીએ તેમને મંદિર બનાવવાની આજ્ઞા કરી છે. રામદાસ અને બીજા પાંડેઓએ કહ્યું કે શ્રીનાથજી તો શ્રીઆચાર્યજીના ઠાકુર છે. શ્રીઆચાર્યજી બે-ચાર દિવસમાં પધારવાના છે, તેમની આજ્ઞા લઈને મંદિર બનાવો. શ્રીઆચાર્યજી પધાર્યા ત્યારે પુરમલે વિનંતી કરી કે તેમને સેવક બનાવે અને શ્રીનાથજીનું મંદિર બનાવવાની આજ્ઞા આપે. શ્રીઆચાર્યજીએ તેમનો નામનિવેદન કરાવીને આગરાથી કારીગર બોલાવવાનો આદેશ આપ્યો.
- મંદિરના નકશાનો મનોરથ: પુરમલે કારીગર બોલાવ્યા. શ્રીઆચાર્યજીએ કારીગરને મંદિરનો નકશો બનાવવાનું કહ્યું. કારીગરે શિખરબંધ, ધ્વજા-કલશ સહિતનો નકશો બનાવ્યો. શ્રીઆચાર્યજીએ કહ્યું કે અમારા ઠાકુરનું મંદિર શિખરબંધ, ધ્વજા-કલશવાળું ન હોય, નંદરાયજીના ઘર જેવું બનાવો. કારીગરે બીજો નકશો ઘર જેવો બનાવ્યો, પણ જ્યારે નકશો શ્રીઆચાર્યજીના હાથમાં આવ્યો ત્યારે તે ફરી શિખરબંધ, ધ્વજા-કલશ સહિતનો હતો. કારીગરે કહ્યું કે તેમને આનું કારણ ખબર નથી. શ્રીઆચાર્યજીએ તેમને પોતાની સામે નકશો તૈયાર કરવાનું કહ્યું, અને કારીગરે શ્રીઆચાર્યજી કહે તેમ કર્યું, છતાં નકશો શિખરબંધ, ધ્વજા-કલશ અને ચક્રવાળો બની ગયો. ત્યારે શ્રીઆચાર્યજીએ જાણ્યું કે શ્રીઠાકોરજીની ઈચ્છા છે કે જગતમાં તેમની પૂજા થાય અને ઘણા જીવોનો ઉદ્ધાર થાય, તેથી અહીં દેવાલયની રીતિ રાખવી ઉચિત છે.
- ગોવર્ધનજીની સંમતિ: શ્રીઆચાર્યજીએ ગિરિરાજજીને પૂછ્યું કે જો પ્રભુની ઈચ્છા તેમના ઉપર મંદિર બનાવવાની હોય, તો તેમને લોકિક રીતિથી ઘણો શ્રમ થશે. ત્યારે ગોવર્ધનજીએ કહ્યું કે તેમને પરમ સુખ થશે અને તેમના ઉપર તેમના પ્રભુ માટે જે કંઈ થાય, તેનાથી તેઓ પ્રસન્ન છે, તેમને કોઈ દુઃખ નથી. તેમણે લૌકિક રીતિથી બધું કરવાની અનુમતિ આપી.
- મંદિર નિર્માણ અને પ્રતિષ્ઠા: શ્રીઆચાર્યજીએ પુરમલને વહેલી તકે મંદિર બનાવવાનો આદેશ આપ્યો. મંદિરની નીવ ખોદાઈ અને ભરાઈ ગઈ, એટલામાં પુરમલનું બધું દ્રવ્ય ખૂટી ગયું. ત્યારે પુરમલ કમાવવા ગયા. બીજા વૈષ્ણવોએ શ્રીઆચાર્યજીને પૂછ્યું કે જો આજ્ઞા હોય તો તેઓ મંદિર બનાવી આપે, પણ શ્રીઆચાર્યજીએ કહ્યું કે પુરમલ આવીને જ બનાવશે. પુરમલે ઝવેરાતનો કસબ કરીને થોડા દિવસોમાં ઘણું કમાઈ લીધું અને તે દ્રવ્ય લઈને પાછા આવીને મંદિર પૂર્ણ કરાવ્યું. શ્રીઆચાર્યજીએ શુભ મુહૂર્ત જોઈને અક્ષય તૃતીયાના દિવસે શ્રીગોવર્ધનધરને મંદિરમાં પધરાવ્યા. પુરમલે ખૂબ દ્રવ્ય ખર્ચ કર્યું, આભૂષણ, વસ્ત્ર, સામગ્રી, ભેટ વગેરે સમર્પિત કર્યા.
- પુરમલનો મનોરથ: શ્રીઆચાર્યજી પ્રસન્ન થઈને પુરમલને કહે છે કે જે મનોરથ હોય તે રાખો. પુરમલે બિનતી કરી કે તેમને પોતાના હાથથી અતિ સુગંધિત અરગજા શ્રીઅંગમાં સમર્પિત કરવાનો મનોરથ છે. શ્રીઆચાર્યજીએ અનુમતિ આપી. પુરમલે અત્યંત સુગંધિત અરગજા સિદ્ધ કરીને સર્વાંગમાં લગાવ્યો અને ખૂબ આનંદ પામ્યા. શ્રીઆચાર્યજીએ શ્રીઅંગનો પ્રસાદીનો ઉપરણા પુરમલને આપ્યો. બાકી બચેલું દ્રવ્ય પુરમલે શ્રીઆચાર્યજીને ભેટ કર્યું. પાછળથી, શ્રીગોસાઈંજી પણ પુરમલને પ્રસાદી ડગલો મોકલાવતા હતા.

પુરમલના પ્રસંગમાંથી શીખ અને ઠાકોરજીની સેવાનો વિચારપાઠ: કોઈ શ્લોક નથી
વક્તા વિવેચન:
- મુખ્ય શીખ: આ વાર્તામાંથી શીખ મળે છે કે આપણે ઠાકોરજીની સેવામાં આપણું સર્વસ્વ લગાવી દેવું જોઈએ. જેમ પુરમલનું દ્રવ્ય પૂરું થઈ ગયું તો તેઓ ફરી કમાવા ગયા અને પાછા આવીને સેવામાં લગાવ્યું.
- ભાવનાની મુખ્યતા: બધી વસ્તુ અનુકરણીય નથી હોતી, અમુક વસ્તુ શીખ આપવા માટે પણ કરવામાં આવે છે. અહીંયા મુખ્ય ભાવનાની વાત છે.
- દેવાલય અને મંદિરનો ભેદ: આ વાર્તામાંથી મુખ્ય શીખ એ છે કે મંદિર અને ગૃહમંદિરમાં શું ફરક હોય છે. ઠાકોરજી સ્વતઃ પોતાની ઈચ્છાથી ગોવર્ધનાથજી (શ્રીનાથજી) ત્યાં બિરાજ્યા. શિખરબંધ મંદિર એ દેવાલય છે. ત્યાં શુદ્ધ મર્યાદાનો પ્રકાર છે, એ પુષ્ટિમાર્ગીય મંદિર નથી, એવી સ્પષ્ટતા અહીંયા છે. વર્તમાન સમયમાં જે પુષ્ટિમાર્ગીય મંદિર તરીકે ઓળખાય છે, તે ખોટી માન્યતા છે. પુષ્ટિમાર્ગીય મંદિર હોવું અને પુષ્ટિમાર્ગવત હોવું એ અલગ વાત છે. પુષ્ટિમાર્ગમાં તો ગૃહમંદિર હોય છે, ઠાકોરજી ઘરમાં બિરાજે છે.
- ઠાકોરજીના સુખનો વિચાર: મહાપ્રભુજીએ ઠાકોરજીનું સુખ વિચાર્યું, પણ ઠાકોરજીની જેવી ઈચ્છા હતી કે સર્વ જીવોનો ઉદ્ધાર કરવા બિરાજવું હતું, તો તેઓ દેવાલયમાં બિરાજ્યા.
- અન્યત્ર સેવા: જો આપણા માથે ઠાકોરજીની સેવા બિરાજતી ન હોય, તો પછી આપણે અન્ય પરાર્થ પ્રતિષ્ઠિત દેવાલય આદિમાં, જેમ કે જગન્નાથજી, દ્વારકાજી, વ્રજમંડળમાં એવા કોઈ સ્થાન હોય ત્યાં સેવામાં તત્પર રહેવું જોઈએ અને જે પ્રકારની સેવા કરી શકીએ તે કરવી જોઈએ. જેમ પુરમલે ઠાકોરજીનું મંદિર ન હતું અથવા ખંડિત થઈ ગયું હતું, તો એમણે સંવારવાનો મનોરથ કર્યો.
- ભગવદર્થ ક્રિયા: તેમને એવો સંકલ્પ હતો કે તેઓ જ કરાવીશ, એટલે પછી તેઓ ફરી કમાવા ગયા. આપણી જે પણ લૌકિકી કે પારલૌકિકી ક્રિયા હોય, તે બધું ભગવદપરક જ હોવું જોઈએ, એટલે કે ઠાકોરજીનું વિચારીને જ કરવું જોઈએ. વૈષ્ણવ કે ભક્ત હોય, એનું બધું ઠાકોરજી માટે જ હોય.
- લોકિક-વૈદિક ધર્મનો નિભાવ: જ્યાર સુધી ઠાકોરજી પ્રસન્ન થાય નહીં અને સાનુભાવો જણાવે નહીં કે આ કૃપા ન કરે, ત્યાર સુધી લોક અને વૈદિક લૌકિક ધર્મોનો નિભાવ કરવો જ પડે જીવને. પુરમલે કમાવીને તેમનું દ્રવ્ય મંદિરમાં નિર્માણ કાર્યમાં લગાવ્યું, કારણ કે તેમની પાસે ઠાકોરજીની સેવા બિરાજતી ન હતી.
- ઠાકોરજીનું મુખ્યત્વ: ઈચ્છા હોય અને સામર્થ્ય હોય તો અન્યત્ર સેવા કરી શકાય, એવો કોઈ નિષેધ નથી, પણ પોતાના ઠાકોરજીનું જે છે, તે મુખ્ય છે પહેલા.
- ઠાકોરજીની ઈચ્છા સર્વોપરી: આપણે જે પણ સમય, શક્તિ, ક્રિયા એ બધી ભગવદ ચિંતનમાં જ રહેવી જોઈએ, ઠાકોરજીનો વિચાર કરીને જ બધી વસ્તુ કરવી જોઈએ. બાકી ઠાકોરજીની ઈચ્છાને તો કોઈ રોકી ન શકે, ઠાકોરજીને જેવી ઈચ્છા હતી એવું થયું.
- વૈરાગ્ય અને ભક્તિ: પુરમલની સંકોચવૃત્તિ ન હતી, શરૂઆતથી જ તેઓ વૈરાગ્યવાળા હતા, તો એવામાં ભક્તિ જલ્દી પ્રકટ થાય. આપણા જીવનમાં સ્પષ્ટતા હોવી જોઈએ કે આપણું વૈષ્ણવ ધર્મ આપણે આગળ જઈને દ્રઢ કરવું છે કે લોકમાં જ રહેવું છે, તો એ હિસાબે જીવન અથવા એની વૃત્તિ આપણી હોવી જોઈએ. પુરમલજીના આ પ્રકારના જીવન ચરિત્રથી આપણે આવું સમજી શકીએ છીએ.
- પરાર્થ પ્રતિષ્ઠિત સેવા: શ્રીનાથજી પરાર્થ પ્રતિષ્ઠિત હોવાથી તેમની શ્રીઅંગની સેવા પણ આજ્ઞા લઈને કરી શકાય. પુરમલે શ્રીઅંગમાં સુગંધિત અરગજા સમર્પિત કરવા માટે મહાપ્રભુજીની આજ્ઞા લીધી. બને એટલી સેવા આપણે ઠાકોરજીની કરવી જોઈએ.
- મહાપ્રભુજીની આજ્ઞાનું પાલન: મહાપ્રભુજી જે આજ્ઞા કરે છે, તે આજ્ઞાની અંદર રહીને બધા કાર્ય કરવા જોઈએ અને વર્તમાન સ્થિતિ અને તેને સરખાવીને પછી કાર્ય કરવું જોઈએ.
- દેવાલયોની વર્તમાન સ્થિતિ: હમણાં જે દેવાલયોની સ્થિતિ હોય કે જ્યાંથી દ્રવ્ય બધી જગ્યાએ જતું હોય, જેમ કે મસ્જિદમાં પણ જાય અને બીજી જગ્યાએ પણ જાય, જે દેવને દ્રવ્ય ભેટ કરેલું હોય. બધા જ દેવાલયમાં એવી સ્થિતિ છે જે સરકારી છે. તો એવા બધા દેવાલયમાં ઠાકોરજીનું સુખ હોઈ શકે કે નહીં એ વિચારણીય છે. બધા જ દેવાલય જે છે, તિરુપતિ છે કે દ્વારકાની ખબર નથી, બેઠસંખંધારમાં તો એવું નથી, પણ નાથદ્વારામાં પણ એવું જ હશે. જે સરકારાધીન છે એ બધાનું ફંડ એ રીતે જતું હોય છે. પ્રસાદની લે-વેચણી થઈ શકે કે ન થઈ શકે એ એક મર્યાદા માર્ગીય કે દેવાલયના હિસાબે એ પણ એક વિચારણીય છે. શાસ્ત્રનો વિધાન એવો છે કે અન્ન માત્ર પણ વેચી ન શકે, પક્કો અન્ન જે હોય, પાકેલો અન્ન જે હોય એને વેચવું ન જોઈએ, તો આ તો મહાપ્રસાદ છે. પ્રસાદની વાત તો બહુ ઠેટે આવે. પહેલા તો અન્ન જ ન વેચવું જોઈએ. તો આવું થઈ શકે? મહાપ્રભુજી બિરાજવાનું સ્વીકાર કરી શકે?
- બેઠકજીની ભાવના: મહાપ્રભુજીના જે વચનો છે, આજ્ઞા છે એ અને સ્થાનની વર્તમાન સંદર્ભ, જેમ બેઠકજી પણ છે ઘણા બધા, તો જે મહાપ્રભુજી એવું કહે કે ધર્મનો ધંધો ન કરવો જોઈએ, ત્યાં મહાપ્રભુજીને જ દુકાનમાં બેસાડીને લેવેચ થતી હોય. મહાપ્રભુજીને માધ્યમ બનાવીને પોતાના સ્વાર્થવૃત્તિ કે કમાણી થતી હોય, તો એવા સ્થાનમાં મહાપ્રભુજી બિરાજે? એવા બેઠકજી વગેરે સ્થાનમાં પણ એક વિચાર એવો થાય કે અહીંયા મહાપ્રભુજી બિરાજતા હશે? બેઠકજી બધા ભાવનાત્મક સ્થળ હોય છે, એટલે પહેલાથી ખબર થોડી છે કે અહીંયા જ મહાપ્રભુજી બિરાજતા હતા. અમુક જગ્યાએ હોય પણ અમુક જગ્યાએ ન પણ હોય. પણ આ સ્થાન વર્ણન છે આવું તો અહીંયા બેઠકજીની ભાવના છે. તો એ સ્થાન માત્રને દંડવત કરવાથી પણ કેમકે આચાર્ય ચરણના ચરણો તો ત્યાં પધાર્યા જ છે, તો એ સ્થાન માત્રમાં ભાવના કરી લેવી જોઈએ. ત્યાં જઈએ તો જ મહાપ્રભુજીને દંડવત કર્યા કે એમનું સ્મરણ કર્યું એવું આવશ્યક જ નથી. બેઠકજી તો બધી જ ભાવનાત્મક જ હોય છે, ભાવનાત્મક જ સ્થાન હોય છે. તો આ વિચાર કરી અને પછી આપણે એનો નિર્ણય લેવો જોઈએ.
- સારાંશ: પુરમલના પ્રસંગથી આપણે આ બધું સમજી શકીએ છીએ, શીખી શકીએ છીએ. અમુક અતિરિક્ત વાત પણ છે જે અસંગત છે આ પ્રસંગને લીધે, પણ ઠીક છે.
- નિર્ણયનો આધાર: સૌથી પહેલા તો ગૃહમંદિર અને દેવાલયનું કરી લ્યો, એટલે વિષય સાથે એનું સંગતિ થઈ જાય. એ બીજા શબ્દો કરી લો.
- પ્રશ્ન: તો કે સોઈ ગયા?

પારિભાષિક શબ્દ: ગોવર્ધનપાઠ: કોઈ શ્લોક નથી
વક્તા વિવેચન:
- ગોવર્ધનનો અર્થ: ગો એટલે ગાય અને વર્ધન એટલે તેમનું પાલનપોષણ કરવાવાળા, તે ગોવર્ધન પર્વત છે. ઠાકોરજીએ જ્યારે તેમને પોતાના હસ્ત ઉપર અપાળીને લીલા કરી હતી, એટલે તેમને ગોવર્ધનધર પણ કહેવાય છે. ગોવર્ધન એટલે ગોવર્ધન પર્વત અને ધર એટલે તેમને ધારણ કરવાવાળા.

પારિભાષિક શબ્દ: વ્રજપાઠ: કોઈ શ્લોક નથી
વક્તા વિવેચન:
- વ્રજનો અર્થ: વ્રજને ગોકુળ પણ કહેવાય છે. ગો એટલે ગાય અને કુળ એટલે ગાયોનું કુળ. એક જગ્યાએ ઘાસ પૂરું થઈ જાય તો બીજી જગ્યાએ ગાયને ચરાવવા જાય, એટલે તેમને વ્રજ પણ કહેવાય છે.

પારિભાષિક શબ્દ: મંદિર (દેવાલય મંદિર અને ગ્રહ મંદિર)પાઠ: કોઈ શ્લોક નથી
વક્તા વિવેચન:
- મંદિરના પ્રકાર: મંદિર બે પ્રકારના હોય છે: દેવાલય મંદિર અને ગ્રહ મંદિર. દેવાલય મંદિરમાં બધો જ દેવોની માલિકીનો હોય છે અને ગ્રહ મંદિરના માલિક આપણે હોઈએ છીએ અથવા આપણે આપણા ઘરમાં ઠાકોરજીનું મંદિર બનાવ્યું હોય. દેવાલય મંદિરમાં આપણે રહી ન શકીએ અને ગ્રહમંદિરમાં આપણે રહી શકીએ.

પારિભાષિક શબ્દ: શ્રી આચાર્યજીપાઠ: કોઈ શ્લોક નથી
વક્તા વિવેચન:
- આચાર્યજીનો અર્થ: જે શાસ્ત્રને વાંચે, પોતાના જીવનમાં લઈએ અને પોતાના શિષ્યોને સમજાવે તેમને આચાર્યજી કહેવાય.

પારિભાષિક શબ્દ: સેવકપાઠ: કોઈ શ્લોક નથી
વક્તા વિવેચન:
- સેવકનો અર્થ: જે સેવા કરે એમને સેવક કહેવાય.

પારિભાષિક શબ્દ: શ્રીનાથજીપાઠ: કોઈ શ્લોક નથી
વક્તા વિવેચન:
- શ્રીનાથજીનો અર્થ: શ્રી એટલે લક્ષ્મીજી અને નાથ એટલે તેમના પતિ વિષ્ણુજી. તેમને દક્ષિણ ભારતમાં તિરુપતિ બાલાજી નામથી પણ ઓળખાય છે.

પારિભાષિક શબ્દ: ઠાકોરજીપાઠ: કોઈ શ્લોક નથી
વક્તા વિવેચન:
- ઠાકોરજીનો અર્થ: ઠાકુર એટલે માલિક અને આપણે ઠાકોરજીના સેવક છીએ. આપણાથી જે મોટા હોય તેમને સન્માનથી બોલાવવા જોઈએ.

પારિભાષિક શબ્દ: ગોસાઈજી (ગોસ્વામીજી)પાઠ: કોઈ શ્લોક નથી
વક્તા વિવેચન:
- ગોસાઈજીનો અર્થ: ગોસાઈજી મૂળ શબ્દ નથી, મૂળ શબ્દ ગોસ્વામીજી છે. ગો એટલે ગાય અને સ્વામી એટલે ગાયોના સ્વામી. ગો એટલે ઇન્દ્રિય અને સ્વામી એટલે ઇન્દ્રિયોના સ્વામી. ગો એટલે વેદ અને સ્વામી એટલે વેદોના સ્વામી, તે ગોસ્વામીજી. જ્યારે મુગલના રાજમાં તેમનાથી ગોસ્વામીજી ન બોલાતું, તો તે ગોસાઈજી કરી બોલીને ગોસાઈજી કહેતા.

પારિભાષિક શબ્દ: દાન અને સમર્પણપાઠ: કોઈ શ્લોક નથી
વક્તા વિવેચન:
- પ્રશ્ન: દાનનો શું અર્થ હોય છે? જેમ હમણાં અહીંયા પુરમલેસન કર્યું કે તો એ જે મંદિરના માટેનું જે દ્રવ્ય હોય અથવા એનો ઉપયોગી પોતે કરી શકે કે ન કરી શકે? તો દાન વગેરેનું શું છે? દાન સમર્પણનો સિદ્ધાંત શું છે મહાપ્રભુજીનો?
- ઉત્તર: દાન એટલે કે આપણે આપણી વસ્તુ હોય અને આપણે બીજાને આપીએ અને એમાંથી આપણો હક હટી જાય અને આપણે જેને આપીએ એનો હક થઈ જાય એને દાન કહેવાય અને તે આપણે વાપરી ન શકીએ.
- પ્રશ્ન: નિવેદન સમર્પણ કોઈને કહેવું છે તો કહી દો.
- ઉત્તર (પ્રતિભાગી): જીલા નિવેદન એટલે કે આપણી કોઈ બી વસ્તુ છે એ આપણે બધી ઠાકોરજીમાં જ આપી દેવી જોઈએ. એ બધી વસ્તુ ઠાકોરજીને જ સમર્પિત આપી દેવી.

નિરોધલક્ષણમ્ શ્લોક ૧પાઠ: નિરોધલક્ષણમ્ શ્લોક ૧
પ્રતિભાગી વાચન: નિરોધ લક્ષણમ યચ્ચ દુખમ યશોદાયમ નંદાદીનામચ ગોકુલે ગોપિકાનાંતુય દુખમ તદ દુખમયામવચે.
વક્તા વિવેચન: વક્તા શ્લોકના પાઠ માટે સંમતિ આપે છે. પ્રતિભાગી શ્લોકનું ઉચ્ચારણ કરે છે.

નિરોધલક્ષણમ્ શ્લોક ૨પાઠ: નિરોધલક્ષણમ્ શ્લોક ૨
પ્રતિભાગી વાચન: ગોકુલે ગોપિકાનામચ સર્વેશામ સર્વેશામ વ્રજવાસીનામ યતસુખમ સમભૂ સમભૂતન્મે ભગવાન ન કિમ વિદ્યા વિદ્યાસયતિ.
વક્તા વિવેચન: પ્રતિભાગી શ્લોકનો પાઠ કરે છે.

નિરોધલક્ષણમ્ શ્લોક ૩પાઠ: નિરોધલક્ષણમ્ શ્લોક ૩
પ્રતિભાગી વાચન: ઉદવાગમને જાતવાગમને જાત ઉત્સવ સુમહાન યથાવન વૃંદાવને ગોકુલે તથા મેમ શિવજી વૃંદાવને ગોકુલેવા.
વક્તા વિવેચન: પ્રતિભાગી શ્લોકનો પાઠ કરે છે.

નિરોધલક્ષણમ્ શ્લોક ૪પાઠ: નિરોધલક્ષણમ્ શ્લોક ૪
પ્રતિભાગી વાચન: મહતામ કૃપયાવત ભગવાન દયશ્યતે.
વક્તા વિવેચન: પ્રતિભાગી શ્લોકનો પાઠ કરે છે.

નિરોધલક્ષણમ્ શ્લોક ૫પાઠ: નિરોધલક્ષણમ્ શ્લોક ૫
પ્રતિભાગી વાચન: કૃપયાત કીર્તનમ સુખદમ સદા ન તથા લૌકિકનામતુ સ્નેગ ભોજત.
વક્તા વિવેચન: પ્રતિભાગી શ્લોકનો પાઠ કરે છે.

નિરોધલક્ષણમ્ શ્લોક ૬પાઠ: નિરોધલક્ષણમ્ શ્લોક ૬
પ્રતિભાગી વાચન: ગુણગાને સુખાવાપ્તિ ગોવિંદસ્ય પ્રજાયતે.
વક્તા વિવેચન: પ્રતિભાગી શ્લોકનો પાઠ કરે છે.

નિરોધલક્ષણમ્ શ્લોક ૭પાઠ: નિરોધલક્ષણમ્ શ્લોક ૭
પ્રતિભાગી વાચન: યથા તથા સુખાદીનમ નૈવાત્મની કુતુયત.
વક્તા વિવેચન: પ્રતિભાગી શ્લોકનો પાઠ કરે છે.

નિરોધલક્ષણમ્ શ્લોક ૮પાઠ: નિરોધલક્ષણમ્ શ્લોક ૮
પ્રતિભાગી વાચન: શયાલશયમાન જનાન દરષટવા કૃપાયુક્તો યદા ભવે.
વક્તા વિવેચન: પ્રતિભાગી શ્લોકનો પાઠ કરે છે.

નિરોધલક્ષણમ્ શ્લોક ૯પાઠ: નિરોધલક્ષણમ્ શ્લોક ૯
પ્રતિભાગી વાચન: સર્વાનંદમયસ્યાપી કૃપાનંદ સુદુર્લભ.
વક્તા વિવેચન: પ્રતિભાગી શ્લોકનો પાઠ કરે છે.

નિરોધલક્ષણમ્ શ્લોક ૧૦પાઠ: નિરોધલક્ષણમ્ શ્લોક ૧૦
પ્રતિભાગી વાચન: રદગત સ્વસ્વગુણાન શરુત્વા પૂર્ણ પલા પલાવય પલાવયતે જનાનતસ્માત ગુણાહ સદાનંદ પરદગેયા.
વક્તા વિવેચન: પ્રતિભાગી શ્લોકનો પાઠ કરે છે.

નિરોધલક્ષણમ્ શ્લોક ૧૨પાઠ: નિરોધલક્ષણમ્ શ્લોક ૧૨
પ્રતિભાગી વાચન: અહમ નિરુદ્ધોરોધેન નિરોધ પદબિંદતઃ નિરુદ્ધનામ તુરોધાય નિરોધવણયામિતે.
વક્તા વિવેચન: પ્રતિભાગી શ્લોકનો પાઠ કરે છે.

નિરોધલક્ષણમ્ શ્લોક ૧૧પાઠ: નિરોધલક્ષણમ્ શ્લોક ૧૧
પ્રતિભાગી વાચન: મગ્ના ભવસાગ રે યનવૃદ્ધાસુત એવાત્ર મોદમ આયાંત્ય હરણિસમ.
વક્તા વિવેચન: પ્રતિભાગી શ્લોકનો પાઠ કરે છે.

નિરોધલક્ષણમ્ શ્લોક શબ્દાર્થ વિવેચનપાઠ: કોઈ શ્લોક નથી
વક્તા વિવેચન:
- 'સંસારાવેશ'નું વિવેચન: વક્તા 'સંસારાવેશ' શબ્દનું વિવેચન કરે છે, 'સંસાર' અને 'આવેશટ' શબ્દોને જોડીને 'સંસારાવેશ'નો અર્થ સમજાવે છે.
- 'દુષ્ટાનામ'નું વિવેચન: વક્તા સમજાવે છે કે જે દોષયુક્ત હોય તેમને 'દુષ્ટાનામ' કહેવાય છે. પ્રતિભાગી 'સંસારાવેશ દુષ્ટાનામ'નો પાઠ કરે છે.
- 'ઇન્દ્રિયાણામ'નું વિવેચન: વક્તા 'ઇન્દ્રિયાણામ' શબ્દમાં 'ઇ' હ્રસ્વ હોવાનું સમજાવે છે અને તેના સાચા ઉચ્ચારણ પર ભાર મૂકે છે.
- સમાપન: વક્તા કહે છે કે આજે સમય થયો છે, તેથી આજનો ક્રમ અહીંયા રાખીએ છીએ અને બાકીનો કાલે ચાલુ કરીશું.